شافی
نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه» در روز یک شنبه مورخ2/8/1395 نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه» با حضور دکتر عصام عبد الشافی استاد علوم سیاسی دانشگاه ساکاریای استانبول و رئیس پژوهشکده مصری مطالعات سیاسی استراتژیک و دبیری دکتر مجید مرادی و جمعی از اندیشمندان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه از سوی اداره همکاری های علمی و پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
در روز یک شنبه مورخ2/8/1395 نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه» با حضور دکتر عصام عبد الشافی استاد علوم سیاسی دانشگاه ساکاریای استانبول و رئیس پژوهشکده مصری مطالعات سیاسی استراتژیک و دبیری دکتر مجید مرادی و جمعی از اندیشمندان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه از سوی اداره همکاری های علمی و پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
دکتر عبد الشافی در ابتدای  این نشست،مراحل سه‌گانه روابط میان مصر و عربستان سعودی را برشمرد.
مرحله نخست از سال 1952 و با روی کار آمدن جمال عبدالناصر شروع می‌شود که دوره نزاع و چالش بین دو کشور است؛ زیرا عبدالناصر رویکردی سوسیالیستی و ناسیونالیستی عربی داشت و بحران بین دو کشور در سال 1963 اوج گرفت که عبدالنصار در حمایت از انقلابیون یمن بر ضد نظام پادشاهی وارد عمل شد و در یمن دخالت نظامی کرد که به تیرگی روابط میان کشورش با عربستان سعودی منجر شد.
مرحله انورسادات هم در امتداد همان مرحله عبدالناصر قرار دارد و امضای قرارداد کمپ دیوید روابط دو کشور را بحرانی‌تر کرد.
با روی کار آمدن حسنی مبارک در 1980 روابط دو کشور بهبود می‌یابد و به سطح هماهنگی کامل می‌رسد و در ده سال اخیر حکومت مبارک، عربستان به اصلی‌ترین عامل اثرگذار بر سیاست خارجی مصر در پرونده‌های منطقه‌ای تبدیل شد.
همین روابط نزدیک سبب شد تا عربستان به‌شدت با انقلاب ژوئن 2011 که به حکومت مبارک پایان داد، مقابله کند.
مرحله سوم این روابط، پس از سقوط دولت مبارک آغاز می‌گردد که در دوره‌ای در مدتی که شورای نظامی ارتش مصر حکومت موقت را به دست داشت روابط میان دو کشور، عربستان کمک‌هایش را به مصر ادامه داد و رابطه خوبی با دولت موقت داشت؛ پیروزی اخوان در 2012 عربستان که موفقیت اخوان را به زیان خود و زمینه‌ساز سقوط خود می‌دید، در پی به شکست کشاندن تجربه حکومتی اخوان برآمد و جریان سلفی‌ای را که پیش از این در سیاست دخالت نمی‌کرد، فعال کرد و علمیه اخوان برانگیخت و برای دولت اخوان بحران‌سازی کرد.
دیدار مرسی از عربستان که نخستین دیدار از نوع خود بود بر آب شدن یخ‌ها نینجامید و بلکه دیدارش از ایران به‌رغم کوتاهی‌اش موجب آزردگی عربستان را فراهم کرد و سبب شد تا عربستان کمک‌هایش را به بسیاری از پروژه‌ها در مصر متوقف کند.
پس از کودتای نظامی ارتش (سیسی) علیه بار دیگر دو کشور به یکدیگر نزدیک شدند. و در دو سالی که ملک عبدالله در قید حیات بود کمک‌های سخاوتمندانه‌ای روانه مصر کرد که گفته می‌شود در سال نخست(2014) حدود 40 میلیارد دلار به مصر کمک کرد. در این مرحله عربستان در مقابله با اخوان تا جایی پیش گرفت که آن‌را گروهی تروریستی نامید. علت حمایت بی‌دریغ عربستان سعودی از سیسی این بود که جایگزین او در مصر اخوان‌المسلمین هستند و در صورت بازگشت اخوان به‌قدرت سیاسی، احتمال سقوط دولت آل‌سعود بالا می‌رود، پس از مرگ ملک عبدالله، ملک سلمان نیز به کمک‌هایش ادامه داد و شماری از توافقنامه‌ها را با سیسی امضا کرد و تقارب میان دو کشور به جایی رسید که سیسی در مقابل دریافت کمکی به مبلغ 25 میلیارد دلاری در شکل کمک‌های نفتی پنج ساله از دو جزیره تیران و ضیافر به نفع سعودی چشم‌پوشی کرد.
به‌رغم همگرایی گسترده‌ای که میان عربستان و مصر در دوره اخیر جریان دارد،  واگرایی‌هایی هم هست که مهم‌ترین آن موضوع سوریه و یمن است.
سیسی، سقوط نظام بشار اسد را زمینه سقوط خود می‌بیند و از این‌رو از همراهی با سیاست عربستان در سوریه پرهیز می‌کند.
در موضوع یمن نیز، سیسی برای همراهی با عربستان در یمن مطالبه کمکی به مبلغ 15 میلیارد کرده بود که مورد موافقت عربستان قرار نگرفت.
در پایان سخنرانی دکتر عبد الشافی حاضران سؤالاتی طرح کردند که وی بدان پاسخ داد. سؤال از علل شکست اخوان‌المسلمین در مصر و افق آینده تحولات سیاسی در مصر و گزینه‌های سیاست خارجی مصر در برابر عربستان سعودی محور مهم‌ترین پریش‌ها بود. عبد الشافی مجموعه‌ای از عوامل درون سازمانی و داخلی و خارجی را برشمرد. تعارفات درون‌سازمانی اخوان و عدم هماهنگی بین رهبری اخوان و دفتر ریاست جمهوری و بی‌تجربگی اخوان در زمینه مدیریت دولت از عوامل درونی است. از عوامل داخلی وی عدم هماهنگی میان نهادهای نظام با دولت مرسی و سرپیچی ارتش از همکاری با دولتی که مدیریتش را غیرنظامیان به‌دست داشتند، اشاره کرد. هم‌چنین وی نقش بقایای نظام مبارک و چنددستگی میان نیروهای انقلاب که به شکست انقلاب انجامید سخن گفت.
از میان عوامل خارجی نیز نقش اساسی ایالات متحده و کمک‌های مالی گسترده عربستان را به‌عنوان عوامل خارجی شکست دولت اخوان‌المسلمین برشمرد.
در پایان خلاصه ای از دیدگاه دکتر عصام عبد الشافی در پژوهش های اخیرشان را این گونه می توان بیان کرد: بعد دینی سیاست خارجی امریکا در برابر پادشاهی سعودی را به خوبی مطالعه و تحلیل کرده است. از دید وی اگرچه روابط این دو کشور الگویی موفق از همکاری اقتصادی و راهبردی را پرورده است، اما بعد دینی سیاست خارجی سعودی مورد اهتمام تصمیم‌گیران سیاست خراجی امریکا بوده است.
امریکا از این صبغه دینی سیاست خارجی عربستان در سطوح مختلف بهره برده است: تحریک سعودی‌ها و برانگیختن آنها ضد نظام‌های ناسیونالیست عربی یا بعثی در دهه شصت؛ واداشتن سعودی به مقابله با انقلاب اسلامی ضدامریکایی ایران در پایان دهه هفتاد؛ و در حمایت از مجاهدین افغانستان در دهه هشتاد. امریکا به موازات بهره‌گیری از توان سعودی برای تقویت جایگاه خود در حوزه اسلامی و عربی، منابعی از تنش و مزاحمت برای عربستان در داخل ومنطقه فراهم کرد تا هنگام ضرورت از آن بهره گیرد.
هم‌پیمانی سنتی امریکا و سعودی پس از حوادث 11 سپتامبر به سبب تعدد عوامل دخیل تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز امریکایی در امور سعودی دستخوش تغییر شد. مدیریت سیاسی خارجی امریکا از جانب سعودی‌ها احساس تهدید کرد؛ هم از جهت ماهیت نظام سعودی و هم از حیث رابطه میان دین و دولت در این کشور.
عبد الشافی می‌کوشد چارچوب نظری‌ای برای تأثیر بعد دینی در مطالعه و تحلیل روابط بین‌الملل و سیاست خارجی ارائه دهد و نشان دهد که بعد دینی چگونه در سیاست خراجی کشورهای تأثیرگذار، حضور دارد.
 
 
 
منبع: پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی
کلمات کليدي
نشست
 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط
سمینار علمی پروژه «سیاست هویت در جمهوری اسلامی ایران» برگزار شد
نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه»
  • 1395/8/5 چهارشنبه نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه»
    در روز یک شنبه مورخ2/8/1395 نشست علمی «سیاست خارجی مصر و عربستان سعودی و تحولات اخیر خاورمیانه» با حضور دکتر عصام عبد الشافی استاد علوم سیاسی دانشگاه ساکاریای استانبول و رئیس پژوهشکده مصری مطالعات سیاسی استراتژیک و دبیری دکتر مجید مرادی و جمعی از اندیشمندان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه از سوی اداره همکاری های علمی و پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 798
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)

پژوهشكده علوم و انديشه سياسي
مجری سایت : شرکت سیگما