3
انديشه سياسي شيخ مفيد و ابوالصلاح حلبي  پژوهشگر: علي خالقي، قم: بوستان كتاب، چاپ سوم، 33000 ريال






شيخ مفيد(متوفي398ق.)و شيخ ابوالصلاح حلبي (متوفي447ق.)دو تن از فقيهان برجسته شيعي اند كه با تلاش هاي
علمي خود،رشته هاي مختلف علوم اسلامي را به پيش بردند.اين دو فقيه،درباب ضرورت حكومت و انواع آن،شيوه حكومت و حكمراني،دامنه اختيارات حاكمان اسلامي و وظايف متقابل مردم و آن ها،ديدگاه خاص خود را ابراز داشته اند.اثر حاضر در دو بخش جداگانه،نگرگاه هاي آن ها را درباره موضوعات فوق،كاويده است

موضوع اثر و اهميت آن:

با آغاز عصر غيبت امام زمان(عج) و حاكميت شرايط خاص سياسي در دوره اول غيبت، فقهاي بزرگ شيعه مانند شيخ مفيد و ابي­الصلاح حلبي با سؤالات جدّي درباره چگونگي زندگي سياسي در جامعه فاقد امام معصوم مواجه شدند و راهكارهاي فقهي و كلامي ارائه دادند كه اين راهكارها، اولين تلاش­هاي فكري شيعه براي سامان­دهي زندگي سياسي اجتماعي شيعيان در عصر غيبت معصوم تلقي گرديد.

بنابراين، در تبيين انديشه سياسي شيعيان، بررسي آرا و انديشه­هاي سياسي علمايي چون شيخ مفيد و ابي­الصلاح حلبي از اهميت خاصي برخوردار است كه در نوشته حاضر، تلاش شده تا مجموع آراي سياسي آن دو فقه بزرگ، مورد بررسي قرار گيرد.

برجستگي­هاي اثر نسبت به آثار مشابه:

در اين كتاب آراي سياسي شيخ مفيد و شيخ ابي­الصلاح حلبي با استفاده از همه آثار موجود ايشان مورد بررسي قرار گرفته و تلاش شده تا منظومه فكر و انديشه سياسي آنان ترسيم گردد. در اثر حاضر تلاش شده تا پس از ترسيم اوضاع سياسي اجتماعي عصر شكل­گيري آراي شيخ مفيد و ابي­الصلاح حلبي، مباني علمي و نگاه آنان به اجتماع و سياست بازكاوي گردد و از ميان آثار مختلف فقهي و كلامي، انديشه­هاي سياسي آنان استخراج، و به­صورت منظومه­اي از انديشه سياسي ايشان عرضه شود.

روش تحقيق و شيوه ارائه مطالب:

روش تحقيق كتاب حاضر مبتني بر توصيف و تحليل آراي سياسي شيخ مفيد و ابي­الصلاح حلبي در آثار فقهي و كلامي ايشان بوده است. بنابراين، پس از بازبيني مجموع آراي سياسي آنان تلاش شده تا منظومه فكري آنان در زمينه سياست و حكومت و رياست جامعه اسلامي ترسيم گردد.


نتيجه اثر:

انديشمندان شيعه از جمله شيخ مفيد و ابي­الصلاح حلبي، به سبب باز شدن فضاي سياسي جهان اسلام در قرن سوم و چهارم هجري، فرصت مناسبي را براي ايجاد دانش سياسي مبتني بر امامت و ولايت پيدا كردند. شيخ مفيد، با استفاده از اين فرصت فراهم شده با تمايز قايل شدن ميان امامت و سلطنت، تنها رهبري امام عدل را مشروع مي­داند و در عصر غيبت، هرگونه رياست ديگري را جائرانه معرفي مي­كند و شيعيان را به تبعيت از فقيهان عادل به­عنوان نايب امام عدل، ارجاع مي­دهد.

شيخ ابي­الصلاح حلبي نيز انسان را موجودي مكلّف مي­داند كه به­دليل احتمال گرايش به افعال قبيح، براي ايصال به نيكي­ها و راستي و دوري از بدي­ها به رياستي تعيين شده از سوي خداي متعال نيازمند است تا با بسط يد و تدبيري استوار، صلاح و رستگاري يابد. اين رؤسا از نظر او بايد معصوم، عالِم به سياست مدن و افضل از همه باشند تا بتوانند چنين هدفي را محقق سازند.

بنابراين، او رياست نبي، امام و فقهاي مأمون را تنها شكل رياست براي رستگاري انسان معرفي نموده و به غير از اين سه شكل رياست، همه انواع حكومت­ها را متغلب و جائر دانسته است.

مباحث اصلي اثر:

اثر حاضر از يك مقدمه، دو بخش و يك نتيجه تشكيل شده است. در بخش اول به انديشه سياسي شيخ مفيد در قالب چهار فصل مي­پردازد:

در فصل اول، زندگي و شخصيت شيخ مفيد، اوضاع اجتماعي، سياسي و فرهنگي عصر وي و جايگاه ايشان در اين عرصه­ها بررسي مي­گردد.

در فصل دوم، مباني روش­شناختي شيخ مفيد و برخي مفاهيم اصلي انديشه ايشان بررسي مي­شود، بنابراين، روش فقهي كلامي در آثار ايشان و مفهوم سياست و جايگاه آن در منظر ديني شيخ مورد توجه قرار مي­گيرد.

فصل سوم نيز به مواضع نظري و عملي شيخ مفيد در عرصه حيات سياسي عصر حاكميت سلاطين و خلفاي عباسي مي­پردازد.

در فصل چهارم، نظام سياسي مطلوب از نظر شيخ مفيد با بررسي آراء ايشان درباره منشأ مشروعيت قدرت، انواع نظام­هاي سياسي، ولايت فقيه وشرايط و اختيارات آن و چگونگي تعامل مردم و حاكمان در نظام سياسي مطلوب ايشان مورد توجه قرار گرفته است.

بخش دوم نيز در سه فصل به بررسي و ارايه انديشه سياسي ابي­الصلاح حلبي مي­پردازد:

در فصل اول، زندگي و شخصيت او ترسيم شده و اوضاع سياسي و مذهبي عصر ايشان در دو عرصه جهان اسلام و حلب، به اجمال مورد بررسي قرار گرفته است.

فصل دوم اين اثر، مفهوم سياست در آثار فقهي و كلامي شيخ ابي­الصلاح را مورد بازكاوي قرار داده، جايگاه سياست، اهداف سياست و رابطه دين و سياست را از منظر ايشان بررسي مي­كند.

در فصل سوم، ماهيت رياست و حكومت در آراي فقهي و كلامي ابي­الصلاح حلبي ضرورت حكومت، منشاء مشروعيت حكومت، شرايط رياست و حكومت مطلوب، انواع رياست و حكومت و وظايف و اختيارات حاكمان اسلامي از منظر ايشان بررسي مي­شود.

 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 1790
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)

پژوهشكده علوم و انديشه سياسي
مجری سایت : شرکت سیگما