اندیشه سیاسی علامه میرزا ابوالحسن شعرانی


علامه میرزا ابوالحسن شعرانی، یکی از بزرگان علمای شیعی، مفسر قرآن، متکلمی توانا، فیلسوفی متأله، فقیهی و اصولی از مکتب فلسفی تهران برخاسته است. مکتبی از پیروان حکمت متعالیه با برداشت‌های نوین از آن، به مدت بیش از دویست سال از شریعت و حاملان آن دفاع کرده و در برابر تهاجم فکر فلسفی غربی و منورالفکران داخلی، مقاومت پرداخته‌است. علامه شعرانی، یکی از شخصیتی‌های برجسته، از سرآمدان پیروان این مکتب می‌باشد. که از اندیشه سیاسی سترگی برخوردارست و می‌طلبد تا از ابعاد آن تحلیل به عمل آید. این نوشتار بٌعد سیاسی آن‌را با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی مورد کاوش قرار ‌داده است.

هدف نوشته‌ حاضر، بررسی شرایط شکل‌گیری اندیشه سیاسی علامه شعرانی است که شامل: مؤلفه‌ها و زمینه‌های پیدایش آن، که بنا شده بر اندیشه‌ی دینی بر پایه زعامت سیاسی پیغمبر(صل الله علیه و اله) پس از ورد به مدینه و پس از ارتحال آن حضرت، با تبعیت از ائمه معصومین (علیهم السلام)، به عنوان الگوی عملی ادامه از خط رسالت نبوی، از آن کنکاش می‌شود. برای این دوره، از زعامت عالمِ عاقل، همراه با رعایت حقوق بشر و دموکراسی برنامه‌ریزی شده هم‌چنین از اجتماع، سیاست و نحوه حکم‌رانی با رعایت اخلاق و وظایف زمام‌داری پژوهش می‌گردد و از شکل گیری ‌شاکله سیاسی علامه شعرانی، که استوار بر شواهدی از آثاری ایشان همانند: مقدمه ایشان بر سه تفسیر مشهور شیعی، بویژه حاشیه بر روح الجنان و روض الجنان است. که بعدها از آن با نام نثر طوبی (دائره‌المعارف قرآنی) یاد شده و تعلیقه‌ی ایشان بر شرح ملاصالح مازندرانی بر اصول کافی در12 مجلد و همراه با حواشی بر ترجمه فارسی صوت العداله الانسانیه ...است. بنابر این لازم است، از پیشینه موضوع، طرح و بحث ‌شود.

برابر استقرای صورت گرفته در آثار علامه شعرانی، هیچ اثری، که مستقیم یا غیرمسنقیم به سیاست، یا علم سیاست یا اندیشه‌ی سیاسی پرداخته باشد، وجود ندارد. آن‌چه وجود دارد را، می‌توان در دو سری، طبقه بندی کرد: آثاری‌که به شاخصه روشی و مبانی نظری اندیشه سیاسی پرداخته‌اند مثل: اسرار الحکم، نثر طوبی که در آن از مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و انسان‌شناختی؛ و آثاری ‌که  متمرکزاً بر یکی از مفردات سوژه مورد پژوهش پرداخته است. در سری اول، کتاب دو جلدی «اندیشنامه علامه شعرانی»، به کوشش عبدالحسین خسروپناه قرار گرفته می باشد. در جلد اول آن، از ابعاد شخصیتی ایشان از جمله از شخصیت فلسفی و عرفانی علامه شعرانی، در آن، از چیستی فلسفه و قلمرو آن، از فلسفه های مضاف (مثل فلسفه سیاسی) گزارش شده همین طور از مشی ایشان، با رویکردی منطقی و حقیقت جویانه در فهم، تفسیر و نقد آثار پیشنیان و ازدسته بند‌ی‌های جدید در تقسیم بندی علوم، که با اضافه نمودن علم الاجتماع و فلسفه قانون به آن گزارش شده است.[1] همین‌طور از پیش‌گامی ایشان، در مواجهه با چهره‌ی فلسفی غربی، که «نه مقلدانه ... نه بدبینانه و  خصمانه، نه مقهورانه  و نه مسحور آرای جدید، ...با برخوردی عالمانه و بدون تعصب ... و با معیارهای علمی به قبول یا رد»[2] آن پرداخته است. هم‌چنین در بُعد کلامی ایشان، از دقت نظر عمیق وی در فهم و حل مشکلات علمی و تیبین مسائل دینی بهره زیادی برده است و در این بُعد به نبوت، خاتمیت دین اسلام و از حسن و قبح عقلی ... بحث کرده، زمینه‌ی آشنایی بیشتر با عوامل مؤثر بر شکل‌گیری اندیشه سیاسی ایشان را فراهم ‌ساخته و شخصیت ایشان را، شخصیتی ذوفنون، که نماد عینی مطالعات میان رشته‌ای، مظهر تواضع، اخلاص، اعتدال و سخت‌کوشی، قهرمان در جمیع علوم معرفی شده است. او را، فردی صاحب قلم حکیمانه و سنجیده در ادب معرفی‌ ‌می‌کند.که از ویژگی‌های ایشان، شاگرد پروری می‌باشد. «با آن‌که در سنین 60 سالگی بود، برای یک طلبه جوانی که بیش از 20 سال نداشت، شفای  بوعلی را تدریس می‌کرده است».[3]

اثر دیگر، مجموعه مقالات بنام «زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی فقیه فیلسوفان و فیلسوف فقیهان آیت الله ابوالحسن شعرانی» است. که به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، با پیش‌گفتاری از مهدی محقق،[4] سامان یافته است و در آن از تلاش‌های سترگ استادش علامه شعرانی نسبت به چگونگی حفظ حوزه‌ها و پرورش طلاب و دانشجویان، از پرورانیدن نیروهای آشنا با مبانی دین و توان‌مند در پاسخ‌گوی به شبهات، بحث شده است.

اثر دیگر، کتاب «فرزانه ناشناخته: یادنامه علامه میرزا ابوالحسن شعرانی» است، که به همت موسسه بوستان کتاب، وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در سال 1382 به چاپ رسیده ‌است. از دو بخش تشکیل شده،  بخشی به 19 مقاله پژوهشی پیرامون ابعاد شخصیت علمی علامه شعرانی، از جمله علامه شعرانی قرآن پژوه معاصر  ... پرداخته است و فصل چهارم آن، از مباحث سیاسی– اجتماعی، از ص164 تا ص173 به آرا و دیدگاه سیاسی– اجتماعی علامه شعرانی پرداخته است. بخش دیگر آن، شامل نگارش 23 مقدمه از علامه شعرانی بر آثار علمای پیشین نگاشته شده، و نشان‌دهنده تنوع حوزهای پژوهشی، گستردگی قلمرو اندیشگی علامه شعرانی می‌باشد.

تنها اثری که با موضوع مورد پژوهش این نوشتار، قرابت محتوای دارد، مقاله و کتابی از سعید رحیمیان با عنوان «سیاست و حکومت از دیدگاه علامه شعرانی» است. که در آن، از منظر فلسفه سیاسی، به ولایت فقیه و میزان اختیارات آن، اشاره شده و به اخلاق و وظایف حکومت‌داری آن پرداخته است.

 

[1]. عبدالحسین خسرو پناه، اندیشه‌نامه علامه شعرانی، ج 1،ص239.

[2]. همان، ص280.

[3]. همان،  ص233.

[4]. یکی از شاگردان دانشگاهی علامه.می‌باشند.

منبع:پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی

تاریخ خبر: 1399/12/18 دوشنبه
تعداد بازدید کل: 23 تعداد بازدید امروز: 1
 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 24
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)

پژوهشكده علوم و انديشه سياسي
مجری سایت : شرکت سیگما