صدور انقلاب اسلامی فرصت ها و جالش ها

صدور انقلاب اسلامی از اصول راهبردی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تلقی می شود در حالی که نه تنها در حوزه عمل بلکه حتی در حوزه نظر نیز کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اثر حاضر تلاش کرده است تا از طریق شناخت و تحلیل فرایند صدور انقلاب، راهبردهایی برای دستیابی به اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تدوین و پیشنهاد نماید.

نویسنده:غلامرضا عراقی

رتبه علمی:استادیار

ایمیل:gholamreza.araghi@yahoo.com

  1. موضوع اثر و اهمیت آن:

بديهي است ‌انديشه‌ها و تفکرات برآمده از انقلاب اسلامي ايران همانند ساير انقلاب‌هاي اجتماعي در داخل کشور باقي نماند صدور انقلاب به خارج سياستي است که اساساً ناشی از ماهيت شرع  اسلام می‌باشد؛ بدين معنا که اسلام دين جهان‌شمولي است و آموزه‌هاي آن به هيچ مرز، گروه يا نژادي مقید نمي‌شود. بر همين اساس پيامبر اسلام اصل دعوت را قاعده و رکن توسعه دين تعريف کرده و اجرایی کردند. بنابراین اسلام با روش اقناع و از روي رضای پيروان خود را در ميان مشرکان مي‌يافت. همين روش پس از پيروزي انقلاب اسلامي مهم‌ترين اصل راهبرد صدور انقلاب شده است.

  1. برجستگی‌های اثر نسبت به آثار مشابه:

این پژوهش فرصتی خواهد بود برای درک بهتر نقاط قوت و ضعف چهار دهه تجربه صدور انقلاب است.همانطور که در بیانات رهبران انقلاب و همچنین برخی از متخصصان امور آمده، ج.ا.ایران از همه فرصتهای موجود برای صدور انقلاب اسلامی استفاده بهینه ننموده است. اگرچه بخشی از دلائل آن به موانع بین المللی باز می گشت، اما برخی از محدودیتها داخلی نیز وجود داشت. با این حال اقدامات و ابتکارات مطرحی نیز انجام شده بود. این پژوهش به شناخت چنین نقاط ضعف و قوتی اقدام خواهد کرد. این پژوهش تلاش دارد تا چشم انداز سیاسی و جامعه شناختی مورد بازبینی قرار دهد. اگرچه فرایند بیداری اسلامی شامل اشکال گوناگونی از انقلاب تا اعتراض اقلیت بوده، اما این پدیده فضای منطقه ای را دستخوش تغییر قرار داده و لذا جهت اتخاذ راهبردهای بهینه جهت صدور انقلاب، درک چنین چشم اندازی ضروری است. از این رو این پژوهش به حصول چنین ادارکی بنا به بضاعت کمک خواهد نمود.

پژوهش پیش روی به درک و تحلیل نظام‌مند سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران کمک قابل ملاحظه ای خواهد نمود. مخصوصاً که سیاست صدور انقلاب یکی از راهبردهای همیشگی سیاست خارجی دولت اسلامی بوده است و ابعاد گوناگونی از سیاست خارجی و سیاست داخلی را متأثر ساخته است. لذا انجام چنین پژوهشی به شناخت علمی و عملی سیاست به طور عام و  سیاست خارجی ج.ا.ایران به طور خاص کمک قابل ملاحظه ای خواهد نمود. 

تلاش این پژوهش برای ارائه راهکارهایی جهت ارتقاء سیاستهای صدور از دیگر فواید آن است. با عنایت به اینکه طی فرایند پژوهش (جمع آوری داده ها، تحلیل داده ها و ...) پژوهشگر به ادراکی در خصوص نقاط ضعف و قوت سیاست صدور انقلاب می رسد و همچنین با توجه به شناختی که از فضای سیاسی و جامعه شناختی که از خاورمیانه و شمال آفریقا در پیامد فرایند بیداری اسلامی حاصل می شود لذا قادر است تا به فراخور بضاعت پیشنهاداتی جهت بهینه سازی رابهردها (ابزارها، روشها و ...) جهت صدور انقلاب در شرایط جدید منطقه‌ای اقدام نماید.    

  1. روش تحقیق و شیوه ارائه مطالب:

پژوهش بر اساس چارچوب تحلیل SOWT ) ( فرصت ها و چالش هاي صدور انقلاب اسلامی در عصر بیداری اسلامی را تحلیل کرده است.  در این راستا با تأکید به اینکه مولفه فرهنگی قدرت ملی ایران موثرتر از سایر مؤلفه ها است، اتخاذ راهبرد دیپلماسی فرهنگی را مفید در حصول به مقصود یافته است. لذا ابعاد گوناگون دیپلماسی فرهنگی نیز معرفی شده که شامل دیپلماسی رسانه ای، علمی، ورزشی، حج و مناسک مذهبی و دیپلماسی شهری است؛  همچنین با توجه به چارچوب تحلیلی  (  swot ) مهم ترین راهبرد قوت ها ، تهدیدها (t - s (تحت عنوان استراتژی های تنوع ( ثبات ) شامل: 1-استفاده از ظرفیت های داخلی در مقابل تحریم ها .2-شناساندن فرهنگ اسلامی به جوانان.3-اتحاد و تحکیم بین دولت های اسلامی .4-تبیین و ترویج وتعمیق مبانی اسلام ناب.5-تاکید بر وحدت حول آموز های اسلام و قران به جای وحدت در قالب قبیله و عشیره  می باشید. همچنین راهبرد قوت ها، فرصت ها (o - s با عنوان استراتژی های توسعه ( تهاجمی )شامل: 1-برجسته سازی معنویت در سیاست خارجی.20-پیوند دین و سیاست در عرصه بین الملل.3-ارائه یک الگوی بین الملل از اسلام.4-تلاش در جهت رساندن پیام اسلام به جهانیان.5-تحکیم مردم سالاری دینی در منطقه .و راهبرد فرصت ها ، ضعف ها (o - w ) با  عنوان استراتژی های ادغام ( ثبات ) شامل:1-افشاي سکوت جامعه جهاني در برابر نقض حقوق انساني.2-تقریب بین مذاهب و تحکیم مناسک مشترک.3-تاسيس سازمان مستقل حقوق بشر از سوي کشورهاي اسلامي.4-حمايت از اسلامگرايان ميانه رو براي کنار زدن اسلامگرايان افراطي.5-تقویت روحیه صلح طلبی در افکار عمومی کشور های منطقه  .و نیز راهبرد تهدید ها ، ضعف ها ( T – W  ) تحت عنوان استراتژی های دفاعی ( کاهش ) شامل:13- تقویت انسجام ملی و بنیه اقتصادی.2-اقتصاد مقاومتی.3-تقویت اتحاد ملی.4-تقویت و تحکیم مبانی تربیتی و فرهنگی اسلام.5-تقویت گفتگوی تمدن ها شامل: مشخص شده است

  1. نتیجه اثر:

در اين پژوهش سعي شده است با شناسايي محيط داخلي بر اساس نقاط قوت و ضعف و محيط خارجي بر اساس مؤلفه‌هاي فرصت و تهديد اقدام به بیان راهبردهاي مناسب بر اساس تطبيق رابطۀ منطقي بين هر يک از مؤلفه‌هاي داخلي با ترکيب دو عامل خارجي کند در اين پژوهش سعي شده است که  با شناسايي محيط داخلي  بر اساس نقاط قوت  وضعف و محيط خارجي بر اساس مولفه ‌هاي فرصت و تهديد  اقدام  به ارائه راهبرد‌هاي مناسب بر اساس تطبيق  رابطه منطقي بين هريک از مولفه‌هاي داخلي با ترکيب دو عامل خارجي  راهبرد  ارائه شود. این پژوهش براساس اين سوالات  تدوين شده که  بهترين راهبرد در جهت صدور انقلاب چه عواملي است و  مهمترين فرصتها و چالش‌هاي سياست صدور انقلاب اسلامي در شرايط جديد ناشي از بيدراي اسلامي چيست و راهبردها و راهکارهاي مناسب جهت ارتقاء آن کدام است.؟  از اهدف رساله شناسايي راهبردهاي است که امکان صدور انقلاب اسلامي را در شرايط موجود ناشي  از فرايند بيداري اسلامي تقويت کند ونيز سعي شده تا راهبردهاي را براي تقويت صدور  انقلاب اسلامي ارائه دهد. تحقیق حاضر بر اساس چارچوب تحليل سواتSOWT ) ( فرصت‌ها و چالش‌هاي صدور انقلاب اسلامي در عصر بيداري اسلامي را تحليل کرده است. از آنجاي که راهبرد‌هاي اين تحقیق به صورت  کلي ارائه شده است در مناطق  مختلف مي‌تواند زمينه و بستري جهت  پژوهش‌هاي  بعدي را فراهم آورد که براساس شرايط ژئوپلتيکي و  فرهنگي سياست‌هاي مقتضي براي صدور انقلاب اسلامي را تدوين کند. لازمه حصول اهداف صدور انقلاب تبيين واقع بينانه وضعيت موجود است. تحليل نادرست از فرصت‌ها و تهديدها و ضعف و قوتهاي مرتبط با گفتمان صدور انقلاب به تضعيف و فراموشي گفتمان صدور انقلاب مي‌شود.

پيام انقلاب اسلامي ايران در محدوده سرزميني خودمحدود نشد. با وجود ارائه ديدگاه‌هاي متضاد، از نظر تئوريسين و‌انديشمندان آگاه به سياست خارجي، دولت اسلامي، صدور انقلاب به خارج سياستي بوده که برآمده از ماهيت دين اسلام بود. طي سي و‌اندي سال تلاش جهت صدور انقلاب اسلامي دستاوردهاي قابل ملاحظه‌اي نيز پديد آمد. انقلاب اسلامي را بايد نقطه عطفي در منطقه تلقي نمود. فرايندي که در ساير کشورها نيز آثار خود را به تناسب نشان داد الگوي تحليلي همچون چراغ راهنمايي جهت دسته بندي داده‌ها و سنجش رابطه متغيرهاي تحقيق است، به طوري که نوشتار را از برررسي توصيفي فراتر مي‌برد. با توجه به چارچوب تحليلي  (  swot ) مهمترين راهبرد قوت‌ها،  تهديدها (t - s (تحت عنوان استراتژي‌هاي تنوع ( ثبات ) شامل: 1-استفاده از ظرفيت‌هاي داخلي در مقابل تحريم‌ها .2-شناساندن فرهنگ اسلامي به جوانان.3-اتحاد و تحکيم بين دولت‌هاي اسلامي. 4-تبيين و ترويج وتعميق مباني اسلام ناب .5-تاکيد بر وحدت حول آموز‌هاي اسلام و قران به جاي وحدت در قالب قبيله و عشيره  مي‌باشيد. راهبرد قوت‌ها، فرصت‌ها (o - s با عنوان استراتژي‌هاي توسعه ( تهاجمي )شامل: 1-برجسته سازي معنويت در سياست خارجي.2-پيوند دين و سياست در عرصه بين الملل.3-ارائه يک الگوي بين الملل از اسلام.4-تلاش در جهت رساندن پيام اسلام به جهانيان.5-تحکيم مردم سالاري ديني در منطقه . راهبرد فرصت‌ها،  ضعف‌ها (o - w ) با  عنوان استراتژي‌هاي ادغام ( ثبات ) شامل:1-افشاي سکوت جامعه جهاني در برابر نقض حقوق انساني.2-تقريب بين مذاهب و تحکيم مناسک مشترک.3-تاسيس سازمان مستقل حقوق بشر از سوي کشورهاي اسلامي.4-حمايت از اسلامگرايان ميانه رو براي کنار زدن اسلامگرايان افراطي.5-تقويت روحيه صلح طلبي در افکار عمومي کشور‌هاي منطقه  . راهبرد تهديد‌ها،  ضعف‌ها ( T – W  ) تحت عنوان استراتژي‌هاي دفاعي ( کاهش ) شامل:1- تقويت انسجام ملي و بنيه اقتصادي.2-اقتصاد مقاومتي.3-تقويت اتحاد ملي.4-تقويت و تحکيم مباني تربيتي و فرهنگي اسلام.5-تقويت گفتگوي تمدن‌ها مشخص شده است.

  1. مباحث اصلی اثر:

کلیات پژوهش اختصاص به مواردی چون مسئله پژوهش، اهمیت و ضرورت انجام آن، نوع روش تحقیق، مدل تحلیلی سوآت  می پردازد.

سیاست صدور انقلاب در ابعاد مختلف موضوع پژوهش پیش روست. دیدگاه های امام خمینی (ره) در خصوص صدور انقلاب بررسی شد.  فرایند سیاست صدور انقلاب اسلامی مد نظر است.همچنین رویکرد تطبیقی به آراء رهبران انقلاب در خصوص صدور انقلاب دارد و به آراء مطروحه در خصوص سازوکار و کیفیت صدور معطوف است بیداری عربی را از منظر تطبیقی و تحلیلی مورد بررسی و کنکاش قرار گرفت. لذا عناصر شکل دهنده و تسریع کننده بیداری اسلامی در کنار گونه های آن از قبیل انقلاب، جنگ داخلی، اعتراض اکثریت و اعتراض اقلیت مورد توجه گرفت. شناسایی و معرفی نقاط قوت و ضعف ج.ا.ایران در صدور پیام انقلاب اسلامی به ملتهای عربی در بستر فرایند بیدرای اسلامی بررسی شد. بدیهی است که ج.ا.ایران برای صدور انقلاب باید به ویژگیهای محیط داخلی عنایت ویژه داشته باشد، ویژگیهایی که می تواند به عنوان بضاعت و اندوخته تلقی شوند و ویژگیهایی که به عنوان عوامل سستی و کاستی نظام قلمداد می شود. بدیهی است که علاوه قابلیتهای داخلی، فرصتها و تهدیدات پیش روی نظام که از محیط منطقه ای و بین المللی ساطع می شود باید در پردازش راهبرد مؤثر صدور انقلاب در بستر فرایند بیدرای اسلامی مورد مطمح نظر قرار گیرد. 

پژوهش به معرفی راهبردها قوت-فرصت و قوت-تهدید  صدور انقلاب پرداخت بدین معنا که  راهبردهایی را مطرح شد که نوشتار با عنایت به نقاط قوت خود، فرصتها، و تهدیدات پیش رو پیشنهاد می دهد.

پژوهش تلاش کرد تا ابعاد گوناگون راهبردهایی را که در چارچوب نقاط ضعف خود و فرصتها و تهدیدات محیط منطقه ای و بین المللی برآمده از فرایند بیداری اسلامی در جهت صدور پیام انقلاب معرفی کند راهکارهایی را پیشنهاد داد تا نقاط ضعف نظام به گونه ای که موجب خلل در سیاست صدور انقلاب باشد مرتفع گردد.

منبع:پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی

تاریخ خبر: 1398/9/27 چهارشنبه
تعداد بازدید کل: 164 تعداد بازدید امروز: 4
 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 165
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)

پژوهشكده علوم و انديشه سياسي
مجری سایت : شرکت سیگما